Анализ почвы: как отобрать пробу и как читать результат

Torpaq analizi barədə fermerlər çox vaxt iki sual verir: bu, nəyə lazımdır və nəticə kağızındakı rəqəmləri necə başa düşməli. Cavabları ardıcıl yazıram.

Analiz nə verir? Gübrənin normasını. Analizsiz gübrə verən fermer ya çox verir və pulu torpağa basdırır, ya az verir və məhsulu itirir. Bir hektarlıq tərəvəz sahəsində analizin xərci bir kisə gübrənin qiymətindən azdır, qənaət isə hektara bir neçə kisəyə çatır. Bundan başqa, analiz torpağın şorluğunu, turşuluğunu və üzvi maddə ehtiyatını göstərir ki, bunları gözlə görmək mümkün deyil.

Nümunəni nə vaxt götürməli? Ən yaxşısı payızda, məhsul yığılandan sonra və ya erkən yazda, gübrə verilməmişdən əvvəldir. Gübrə verildikdən sonra ən azı 6–8 həftə gözləmək lazımdır; əks halda nəticə torpağı yox, verdiyiniz gübrəni göstərəcək.

Nümunə necə götürülür? Sahəni eyni tipli hissələrə bölün. Bir nümunə 3–5 hektardan artıq sahəni təmsil etməməlidir; sahənin bir tərəfi çala, bir tərəfi təpədirsə, onları ayrıca götürün. Hər hissədə sahəni ziq-zaq (yəni Z hərfi şəklində) gəzərək 15–20 nöqtədən nümunə götürün. Dərinlik tərəvəz və taxıl üçün 0–25 sm, bağ və üzümlük üçün əlavə olaraq 25–50 sm-dir. Hər nöqtədə bel ilə şaquli kəsik açın, kəsiyin bir divarından yuxarıdan aşağıya 2–3 sm qalınlığında dilim götürün. Nöqtələrin torpağını təmiz vedrədə qarışdırın, daş və kök qalıqlarını çıxarın, içindən 500 qram qədər götürüb kağız və ya parça torbaya qoyun. Polietilen torbada torpaq tərləyir və nəticə dəyişir. Torbanın üstünə sahənin adını, dərinliyi və tarixi yazın.

Nələrdən çəkinməli? Sahənin kənarından, yol qırağından, keçən il gübrə və ya peyin topası olan yerdən, su durğunlaşan çaladan nümunə götürməyin. Vedrə metal olmasın — sinklənmiş vedrə mikroelementlərin nəticəsini korlayır. Yağışdan dərhal sonra torpaq lil kimi olur, bir-iki gün gözləyin.

Nəticə kağızında nə yazılır? Adətən altı-yeddi sətir: pH, humus, azot, fosfor, kalium, ümumi duz və bəzən mikroelementlər.

pH torpağın reaksiyasıdır. 6,5–7,5 neytraldır və əksər bitkilər üçün optimaldır. Azərbaycan torpaqlarının çoxu 7,5–8,5 arasındadır, yəni qələvidir. Belə torpaqda fosfor və dəmir bitkiyə çətin çatır; fosfor gübrəsini cərgəyə, damcı ilə isə turşulaşdırılmış formada vermək daha səmərəlidir. pH 8,5-dən yuxarıdırsa, gips vermək məsələsi ortaya çıxır.

Humus üzvi maddədir. 1 faizdən az — kasıb torpaq, 2–3 faiz — orta, 4 faizdən çox — zəngin. Aran rayonlarının çoxunda 1,5–2,5 faizdir. Bu rəqəm bir ildə dəyişmir; peyin, sideratlar və biçin qalıqlarının sahədə qalması onu on ildə yarım faiz qaldırır.

Fosfor və kalium mütəhərrik formada, kiloqrama milliqramla verilir. Laboratoriyalar fərqli metod işlədir, ona görə kağızda metodun adı və laboratoriyanın öz təminat şkalası olmalıdır: aşağı, orta, yüksək. Sadə qayda budur: aşağı təminatda tam norma, orta təminatda normanın yarısı və ya üçdə ikisi, yüksək təminatda isə yalnız məhsulla aparılan qədər gübrə verilir.

Ümumi duz şorluqdur. 0,3 faizdən yuxarı olanda həssas bitkilər (lobya, noxud, çiyələk) əziyyət çəkir, 0,5 faizdən yuxarıda pomidor və qarğıdalı da məhsulu azaldır. Mil-Muğan və Şirvan sahələrində bu sətrə xüsusi baxın; şor torpaqda gübrənin normasını artırmaq faydasızdır, əvvəlcə yuma və drenaj lazımdır.

Nəticəni kimlə oxumalı? Laboratoriyanın aqronomu ilə və ya rayonun bitkiçilik mütəxəssisi ilə. Kağızı götürüb evə aparan fermer ondan bir dəfə istifadə edir; nəticəni sahənin xəritəsinə yazan fermer isə üç ildə torpağının hara getdiyini görür.